Ο Πέπλος της Αθηνάς

Ο Πέπλος:της Αθηνάς

Σοῦδα, λήμ. Πέπλος: ἰδίως παρὰ τοῖς Ἀθηναίοις πέπλος τὸ ἄρμενον τῆς Παναθηναϊκῆς νεώς, ἣν οἱ Ἀθηναῖοι κατεσκεύαζον τῇ θεῷ διὰ τετραετηρίδος:ἧς καὶ τὴν πομπὴν διὰ τοῦ Κεραμεικοῦ ἐποίουν μέχρι τοῦ Ἐλευσινίου. πέπλον δὲ τοῦτο ἐκάλουν διὰ τὸ ἐρεοῦν αὐτὸ εἶναι. ἐγέγραπτο δὲ ἐν αὐτῷ ὁ Ἐγκέλαδος, ὃν ἀνεῖλεν ἡ Ἀθηνᾶ: ἦν δὲ τῶν Γιγάντων εἷς. ἢ ὅτι νικήσαντες οἱ Ἀθηναῖοι πέπλον ἐποίησαν τῇ Ἀθηνᾷ καὶ ἐνέγραψαν τοὺς ἀρίστους ἐν αὐτῷ. Πέπλος: περὶ τοῦ πέπλου τοῦ ἀναγομένου τῇ Ἀθηνᾷ τοῖς μεγάλοις Παναθηναίοις οὐ μόνον παρὰ τοῖς ῥήτορσίν ἐστιν ἡ μνήμη, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς κωμικοῖς. ὅτι Πέπλος καλεῖται καὶ ἑανόν. ἔστι δὲ ὁ πέπλος γυναικεῖον ἔνδυμα

Σύμφωνα με τον Παυσανία - Ελλάδος Περιήγησις, Α 27,3

παρθένοι δύο τοῦ ναοῦ τῆς Πολιάδος οἰκοῦσιν οὐ πόῤῥω, καλοῦσι δὲ Ἀθηναῖοι σφᾶς ἀῤῥηφόρους• αὗται χρόνον μέν τινα δίαιταν ἔχουσι παρὰ τῇ θεῷ, παραγενομένης δὲ τῆς ἑορτῆς δρῶσιν ἐν νυκτὶ τοιάδε. ἀναθεῖσαί σφισιν ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἃ ἡ τῆς Ἀθηνᾶς ἱέρεια δίδωσι φέρειν, οὔτε ἡ διδοῦσα ὁποῖόν τι δίδωσιν εἰδυῖα οὔτε ταῖς φερούσαις ἐπισταμέναις—ἔστι δὲ περίβολος ἐν τῇ πόλει τῆς καλουμένης ἐν Κήποις Ἀφροδίτης οὐ πόῤῥω καὶ δι᾽ αὐτοῦ κάθοδος ὑπόγαιος αὐτομάτη—, ταύτῃ κατίασιν αἱ παρθένοι. κάτω μὲν δὴ τὰ φερόμενα λείπουσιν, λαβοῦσαι δὲ ἄλλο τι κομίζουσιν ἐγκεκαλυμμένον• καὶ τὰς μὲν ἀφιᾶσιν ἤδη τὸ ἐντεῦθεν, ἑτέρας δὲ ἐς τὴν ἀκρόπολιν παρθένους ἄγουσιν ἀντ᾽ αὐτῶν.

Άπόδοσις
Κοντά στον ναό της Πολιάδας κατοικούν δύο παρθένες, που οι Αθηναίοι τις λένε αρρηφόρες. Αυτές ζουν για ένα διάστημα κοντά στη θεά. Όταν έρχεται η μέρα της γιορτής, τη νύχτα κάνουν τα εξής: τοποθετούν και μεταφέρουν πάνω στο κεφάλι τους όσα τους δίνει η ιέρεια της Αθηνάς, χωρίς να ξέρει ούτε αυτή τι τους έδωσε ούτε αυτές τι μεταφέρουν. Κοντά υπάρχει μέσα στην π ό λ η 1 6 6 περίβολος της λεγόμενης Αφροδίτης των Κήπων και προς τα εκεί φυσικό υπόγειο πέρασμα, απ' όπου κατεβαίνουν οι παρθένες. Αποθέτουν εκεί κάτω αυτά που μετέφεραν, για να πάρουν κάτι άλλο που μεταφέρουν καλυμμένο. Κι αυτές τ ι ς αφήνουν πλέον ελεύθερες και στη θέση τους στην ακρόπολη οδηγούν άλλες.

Ορφικός Ύμνος - Εἰς Ἥλιον, θυμίαμα λιβανομάνναν

Κλῦθι μάκαρ, πανδερκὲς ἔχων αἰώνιον ὄμμα, Τιτὰν χρυσαυγής,
Ὑπερίων, οὐράνιον φῶς, αὐτοφυής, ἀκάμα<ς>, ζώιων ἡδεῖα πρόσοψι,
δεξιὲ μὲν γενέτωρ ἠοῦς, εὐώνυμε νυκτός, κρᾶσιν ἔχων ὡρῶν,
τετραβάμοσι ποσσὶ χορεύων, εὔδρομε, ῥοιζήτωρ, πυρόεις,
φαιδρωπέ, διφρευτά, ῥόμβου ἀπειρεσίου δινεύμασιν οἶμον ἐλαύνων,
εὐσεβέσιν καθοδηγὲ καλῶν, ζαμενὴς ἀσεβοῦσι, χρυσολύρη,
κόσμου τὸν ἐναρμόνιον δρόμον ἕλκων, ἔργων σημάντωρ ἀγαθῶν,
ὡροτρόφε κοῦρε, κοσμοκράτωρ, συρικτά, πυρίδρομε, κυκλοέλικτε, φωσφόρε,
αἰολόδικτε, φερέσβιε, κάρπιμε Παιάν, ἀιθαλής, ἀμίαντε, χρόνου πάτερ,
ἀθάνατε Ζεῦ, εὔδιε, πασιφαής, κόσμου τὸ περίδρομον ὄμμα, σβεννύμενε λάμπων τε
καλαῖς ἀκτῖσι φαειναῖς, δεῖκτα δικαιοσύνης, φιλονάματε, δέσποτα κόσμου,
πιστοφύλαξ, αἰεὶ πανυπέρτατε, πᾶσιν ἀρωγέ, ὄμμα δικαιοσύνης, ζωῆς φῶς•
ὦ ἐλάσιππε, μάστιγι λιγυρῆι τετράορον ἅρμα διώκων•
κλῦθι λόγων, ἡδὺν δὲ βίον μύστῃσι πρόφαινε.

Ἀποδόσις

Άκουσε, μακάριε, πού έχεις μάτι αιώνιον και βλέπεις τα πάντα, Τιτάνα πού λάμπεις σαν χρυσάφι, Υπερίωνα, φως του ουρανού, σύ γεννήθηκες από μόνος σου, ακαταπόνητος, ευχάριστο θέαμα των ζωδίων,  και είσαι της μεν αυγής ο δεξιός γεννήτωρ της δε νυκτός ο αριστερός• συμπλέκεις τις εποχές, χορεύοντας (κινούμενος κυκλικώς) με τέσσερα πόδια (τέσσερις εποχές), ταχύ, ορμητικέ, πύρινε, με το χαρούμενο βλέμμα, αρματηλάτη, συ που βαδίζεις στον δρόμο του απέραντου ρόμβου, περιδινούμενος, καθοδηγητή των ευσεβών ανθρώπων σε αγαθά έργα, δυσμενή με τους ασεβείς, κρατάς χρυσή λίρα, καθώς περιδιαβαίνεις τον άρμονικόν δρόμον του κόσμου και φωτίζεις τα ενάρετα έργα,
έφηβε που συντηρείς τον χρόνο, του κόσμου κυβερνήτη, αυλητή, στο διάβα σου βάζεις φωτιά, περιστρέφεσαι κυκλικά, φέρεις το φως εμφανίζεσαι με ποικίλες μορφές, γεννάς την ζωήν, γόνιμε Παιάνα, αειθαλή, πάναγνε, πατέρα του χρόνου, Αθάνατε Ζευ, αίθριε, φωτεινέ και ορατέ στους πάντες, είσαι ο οφθαλμός του κόσμου που κάνει κυκλικη διαδρομή, σβύνεις και λάμπεις με ωραίες φωτεινές ακτίνες, δεικνύεις την δικαιοσύνην, του νερού εραστή, δεσπότη του κόσμου, φύλακα της αληθείας, αιώνιε υπέρτατε, αρωγέ όλων, είσαι ό οφθαλμός της δικαιοσύνης, το φως της ζωής• ώ Εσύ οδηγέ των αλόγων, που καθοδηγείς με ευλύγιστο μαστίγιο άρμα τεσσάρων αλόγων (εποχών), εισάκουσε τους λόγους μου και φέρε στος φως, γλυκιά κι ευχάριστη ζωή για τους μύστες.

Η αρπαγή της Περσεφόνης, Οβιδίου Μεταμορφώσεων 5, 438-461

Φωτογραφία - Η Θεά Δήμητρα θρηνεί την κόρη της, έργο της Evelyn de Morgan 1906


Η μετάφραση του λατινικού κείμενου στα ελληνικά και μάλιστα στην καθαρεύουσα είναι ένα μικρό απόσπασμα που αντέγραψα από τα 8 πρώτα βιβλία που μπορείτε να κατεβάσετε ελευθέρα από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης - Φυσικά η πηγή αυτή, την πρόσθεσα στην Ελληνική Wikipedia .
Οβιδίου Μεταμορφώσεων

Ἔν τούτοις ὑπὸ τῆς περιφόβου μητρὸς ματαίως ἡ θυγάτηρ κατὰ πᾶσαν γῆν καὶ κατὰ πᾶσαν ϑάλασσαν ἐζητήθη. ᾿Εκείνην παύουσαν (ἀπὸ τοῦ νὰ ζητῇ) δὲν εἶδεν ἡ ᾿Ηὼς μετὰ καθύγρων πλοκάμων ἐρχομένη, οὐδ᾽ ὁ Ἕσπερος. ᾿Αλλ’ ἐκείνη δι’ ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν φλεγομένας πεύκας ἤναψεν ἀπὸ τὴς Αἴτνης καὶ κατὰ τὰς παγετώδεις νύκτας ἀκαταπαύστως ἔφερε᾽ πάλιν, ὅταν ἡ ἱερὰ ἡμέρα ἡμαύρωνε τοὺς ἀστέρας, τὴν θυγατέρα ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς τοῦ ἡλίου μέχρι τὴς δύσεως ἐζήτει. Κεχμηκυΐα δ᾽ ἐκ τοῦ πόνου δίψαν συνέλεγε, καὶ τὸ στόμα οὐδεμία πηγὴ ἐξέπλυνεν' ὅτε δὲ κατὰ τύχην εἶδε καλύβην ἐστεγασμένην ὑπὸ χορτοστρώματος; τὰς μικρὰς θύρας ἔκρουσεν. ᾿Αλλ᾽ ἐντεῦθεν ἐξέρχεται γραῖα, καὶ τὴν θεὰν βλέπει, καὶ γλυκὺ ὕδωρ εἰς ταύτην ζητοῦσαν ἔδωκεν, ὅπερ πρότερον μετὰ ξηρῶν ἀλφίτων εἶχε ψήσει. ᾿Ενῷ δ᾽ ἐκείνη ἔπινε τὸ δοθὲν (ποτόν), παῖς σχληροῦ στόματος ὤν καὶ θρασὺς ἔστη πρὸ τῆς θεᾶς, καὶ ἐγέλασε καὶ ἄπληστον ἐκάλεσεν. ᾿Ηγανάκτησε δ᾽ ἡ θεά, καὶ διὰ τοῦ
μή ἔτι ἐκποθέντος μέρους τὰ μεθ' ὕδατος ἀναμεμιγμένα ἄλφιτα κατ' ἐκείνου λαλοῦντο κατέχεε. Ενέπιε τὸ στόμα στίγματα, καὶ οὗς πρὸ μικροῦ βραχίονος ἔφερε, κνήμας φέρει, καὶ οὐρὰ πρὸς τὰ μεταθληθέντα μέλη προσετέθη, καὶ εἰς βραχεῖαν μορφήν, ἵνα μὴ ἔχῃ μεγάλην δύναμιν τοῦ βλάπτειν, συστέλλεται καὶ ὀλιγώτερον έτρον εἰς τὴν μικρὰν σαύραν εἶνε. Τὴν δὲ γραῖαν θαυμάζουσαν καὶ χλαίουσαν καὶ παρασκευαζομένην τοῦ τέρατος νὰ ἅψηται φεύγει καὶ κρυπτήριον ζητεῖ, καὶ πρὸς τὸ χρῶμα κατάλληλον ὄνομα ἔχει, διὰ ποικίλων στιγμάτων ἀστερωπὸς κατὰ τὸ σῶμα.


Το λατινικό κείμενο:

Interea pavidae nequiquam filia matri
omnibus est terris, omni quaesita profundo.
Illam non udis veniens Aurora capillis
cessantem vidit, non Hesperus ; illa duabus
flammiferas pinus manibus succendit ab Aetna
perque pruinosas tulit inrequieta tenebras ;
rursus ubi alma dies hebetarat sidera, natam
solis ab occasu solis quaerebat ad ortus.
Fessa labore sitim conceperat, oraque nulli
conluerant fontes, cum tectam stramine vidit
forte casam parvasque fores pulsavit ; at inde
prodit anus divamque videt lymphamque roganti
dulce dedit, tosta quod texerat ante polenta.
Dum bibit illa datum, duri puer oris et audax
constitit ante deam risitque avidamque vocavit.
Offensa est neque adhuc epota parte loquentem
cum liquido mixta perfudit diva polenta :
conbibit os maculas et, quae modo bracchia gessit,
crura gerit ; cauda est mutatis addita membris,
inque brevem formam, ne sit vis magna nocendi,
contrahitur, parvaque minor mensura lacerta est.
Mirantem flentemque et tangere monstra parantem
fugit anum latebramque petit aptumque pudori
nomen habet variis stellatus corpora guttis.